Του Παύλου Δεπόλλα
Τρεις συναθλητές του κατάχαμα στο ταρτάν, οριζοντιωμένοι. Είναι φωτογραφία, μα ολοφάνερα ασθμαίνουν μετά την τελευταία κούρσα του δεκάθλου.
Αυτός, ο κορυφαίος δεκαθλητής και της εποχής του και όλων των εποχών, όρθιος. Αρχοντικός. Με τα χέρια στη μέση, σαν να τους λέει υποτιμητικά «γιατί, ρε παιδιά, ψοφήσατε;». Μπορεί όντως και να το είπε ο αλαζών Ντέιλι Τόμπσον στο εμβληματικό στιγμιότυπο που κοσμεί και το εξώφυλλο της αυτοβιογραφίας του «DALEY, Olympic Superstar».
Οι επιθετικοί προσδιορισμοί βέβαια που πρωτίστως συνόδευαν τον Βρετανό με τη φανταχτερή προσωπικότητα και εκτός στίβων ήταν «αδάμαστος, ασυμβίβαστος, αδυσώπητος, ανίκητος, ακούραστος». Με το στερητικό «α-», για όσα στερούσε από κάθε αντίπαλο που βρισκόταν στον δρόμο του επί εννιά χρόνια.
Από το 1978 έως το 1987 απλούστατα δεν έχασε ποτέ σε μεγάλο αγώνα. Από κανέναν από τους εκατοντάδες αντιπάλους του υπεραθλητές, κατακτώντας δύο συναπτά Χρυσά Ολυμπιακά μετάλλια.
Ανεβαίνοντας στο πρώτο σκαλί του βάθρου και στο παρθενικό Παγκόσμιο Πρωτάθλημα, φτάνοντας να γίνει φυσικά ο πρώτος αθλητής του στίβου με Χρυσά μετάλλια ταυτοχρόνως στις δύο προαναφερθείσες κορυφαίες διοργανώσεις και σε Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα και Αγώνες Κοινοπολιτείας επίσης.
«Last man standing». Έλαβε και τίτλο, ως «ο Τελευταίος άντρας που έμεινε όρθιος» έγινε γνωστή εκείνη η φωτογραφία που τράβηξε ο Στιβ Πάουελ για το πρακτορείο «Getty Images» με τον αγέρωχο Τόμπσον στο Ολυμπιακό στάδιο… Το δικό μας, το νεότευκτο της Αθήνας το 1982, όπου μέσα στην αποπνικτική ζέστη “κράτησε” όπως πάντα στο τέλος και συνδύασε μία ακόμα (εν προκειμένω ευρωπαϊκή) πρωτιά με ένα ακόμα Παγκόσμιο ρεκόρ.
Όλα ξεκίνησαν από μία ανεμοβλογιά
Ο μαύρος άνδρας που θα εμπνεύσει μία ολόκληρη γενιά στο Νησί και θα θεωρηθεί ο κορυφαίος Βρετανός αθλητής όλων των εποχών έρχεται στον κόσμο στο πολυπολιτισμικό Νότινγκ Χιλ του δυτικού Λονδίνου. Προτελευταία μέρα του Ιουλίου του 1958, ως Φράνσις Μόργκαν Αγιοντελέ Τόμπσον.
«Η χαρά έρχεται σπίτι» σημαίνει στη διάλεκτο των Γιορούμπα το αφρικανικό όνομα που του δίνει ο Νιγηριανοβρετανός πατέρας του. Αυτός όμως, ο Φρανκ Τόμπσον, ο οποίος διευθύνει μία επιχείρηση με ταξί, φεύγει από το σπιτικό που έχει στήσει, όταν ο μικρός είναι έξι ετών. Τον τελευταίο μεγαλώνει για λίγο η Σκωτσέζα μητέρα του, Λίντια, και μετά μία φίλη της. Η Ντορίν Ρέιμεντ, την οποία ο Ντέιλι θα την αποκαλεί «θεία».
Ο Ντέιλι Τόμπσον, όρθιος ανάμεσα σε πεσμένους (δεξιά το εξώφυλλο της αυτοβιογραφίας του).
Όσο για τον ίδιον, το «Ντέιλι» προκύπτει ως παράφραση των τελευταίων συλλαβών του «Αγιοντελέ». Στέλνεται εσώκλειστος σε ένα Δημοτικό για παιδιά προβληματικών οικογενειών και στο τέλος της σχετικής φοίτησής του μαθαίνει ότι ο μπαμπάς του έχει πυροβοληθεί θανάσιμα από τον σύζυγο μιας γυναίκας-πελάτη που είχε αφήσει στο νότιο Λονδίνο.
«Το πιο ανταγωνιστικό αθλητικό πλάσμα που έχω συναντήσει ποτέ», θα χαρακτηριστεί στο prime του από τον προπονητή του, Φρανκ Ντικ. Βγάζει αυτή τη νοοτροπία από παιδί, παίζοντας μπάλα. Ακριβώς όμως επειδή θέλει να είναι ο καλύτερος, στρέφεται ατομικά αθλήματα. Επειδή θέλει να είναι αυτός και μόνο αυτός ο καλύτερος.
Τα σπριντ δίνουν τη θέση τους στην απόλυτη δοκιμασία του στίβου, όταν ο πρώτος του προπονητής, ο Μπομπ Μόρτιμερ, χάνει για αρκετό καιρό τον καλύτερό του δεκαθλητή με ανεμοβλογιά. Προτείνει στον 17χρονο Τόμπσον να δοκιμάσει και φυσικά αυτός δεν δειλιάζει.
Τα έξι από τα δέκα αγωνίσματα δεν τα έχει δει ούτε στον… ύπνο του. Δεν ξέρει ούτε τις ασκήσεις που απαιτούνται, παρόλ’ αυτά πρωτεύει στον πρώτο του αγώνα στο Κούμπραν της Ουαλίας και τα υπόλοιπα είναι ιστορία. Ιστορία γραμμένη με χρυσαφένια γράμματα.
Είναι η εποχή που απομακρύνεται από τη μητέρα του, η οποία τον είχε πρήξει να βρει μία κανονική δουλειά ή να φύγει, και πάει να μείνει με τη «θειά» του, τη Ρέιμεντ. Κερδίζει στο Βρετανικό Πρωτάθλημα και πάει και στους Ολυμπιακούς του Μόντρεαλ, δίχως καν να έχει ενηλικιωθεί. Μόλις τρεις Αγώνες πίσω, στο Τόκιο το 1964, οι Βρετανοί δεν είχαν στείλει καν δεκαθλητή.
Κατά σύμπτωση, η δεύτερη και τελευταία μέρα του δεκάθλου στον Καναδά διεξάγεται ανήμερα των 18ων γενεθλίων του. Και κατατάσσεται 18ος! Η πρώτη ύλη ωστόσο είναι εμφανής. Τόσο πολύ, ώστε ο μερακλής Χρυσός Ολυμπιονίκης μετά Παγκόσμιου ρεκόρ, Μπρους Τζένερ, προτού το γυρίσει σε Κέιτλιν και… ενταχθεί στους Καρντάσιανς, τον προσκαλεί στην Καλιφόρνια και περνούν τρεις εβδομάδες μαζί.
Παίρνει πολύτιμα δωρεάν μαθήματα από τον κορυφαίο εκείνης της εποχής και έκτοτε γίνεται ο ίδιος ο κορυφαίος. Δίνει και τα πρώτα δείγματα του αλαζονικού χαρακτήρα του, όταν (πάλι στον Καναδά, στο Έντμοντον) επιδεικτικά αγνοεί τη συνέντευξη Τύπου μετά τη νίκη στους Αγώνες της Κοινοπολιτείας το 1978 και πάει να δειπνήσει μια ώρα αρχύτερα με την «auntie Doreen».
Ο Ντέιλι Τόμπσον στο εξώφυλλο της ταινίας-ντοκιμαντέρ για τη ζωή του.
Ένας σταλινιστής στο Lenin
«Ο Ντέιλι είναι σταλινιστής. Δεν του αρκεί να κερδίζει. Θέλει και να καταστρέφει ψυχικά τον αντίπαλό του».
Ο φίλος του, ο Σεμπάστιαν Κόου, ο οποίος ταυτόχρονα θα αρχίσει κι αυτός να σαρώνει Ολυμπιακούς και άλλους τίτλους (στις μεσαίες αποστάσεις), το έχει θέσει σωστά και συνάμα γλαφυρά. Ο Τόμπσον γίνεται αυθάδης όχι μόνο με τους εκπροσώπους του Τύπου αλλά και με συναθλητές του. Παίζει με το μυαλό τους, βγάζει γλώσσα, τους περιπαίζει μέσα στον αγώνα, αν δει ότι “τσιμπάνε”.
Πώς λοιπόν την πρώτη του μεγάλη επιτυχία να μην την καταγράψει στη Σοβιετική Ένωση; Έστω και στο Lenin! Έτσι λεγόταν τότε το στάδιο Luzhniki. Ολυμπιακοί Αγώνες 1980, μετά από μία off χρονιά, κατά την οποία είχε αρκεστεί σε μία επικράτηση στο άλμα εις μήκος στο εθνικό Πρωτάθλημα.
Στη Μόσχα πηγαίνει, έχοντας κάνει «WR» (world record) λίγους μήνες νωρίτερα στο μίτινγκ του Γκέτζις στην Αυστρία, με 8.648 βαθμούς. Αγενής για κάποιους, σίγουρα αυθάδης, διατρανώνει πως δεν υπάρχει η παραμικρή περίπτωση να χάσει στο μεγάλο ραντεβού.
«Είναι σαν τις ιπποδρομίες. Τα φαβορί σχεδόν πάντα κερδίζουν», εξηγεί χρόνια μετά, μιλώντας στον «Independent», για τη σιγουριά που ανέδιδε.
Όπερ και εγένετο. Διαχρονικά ευνοημένος από το πρόγραμμα, δεδομένου ότι, ως εξαιρετικός σπρίντερ και άλτης, διαγωνίζεται την πρώτη μέρα σε 100μ., μήκος, ύψος και 400μ. (με μια… σφαίρα ενδιάμεσα), παίρνει διαφορά και την συντηρεί στη δεύτερη μέρα. Βασικά, όταν πέφτει η πρώτη νύχτα, έχει περισσότερους πόντους και από εκείνους στο ίδιο διάστημα στο Γκέτζις.
Ο Ντέιλι Τόμπσον.
Ο μακαρίτης Σοβιετικός Γιούρι Κουτσένκο ακολουθεί με 254 λιγότερους και θα παραμείνει έως το τέλος δεύτερος, με τρίτο τον συμπατριώτη του, Σεργκέι Ζελάνοφ. Το θερινό μοσχοβίτικο ψύχος δεν επιτρέπει στον Τόμπσον επιδόσεις τέτοιες εν συνεχεία, ώστε να κάνει νέο Παγκόσμιο ρεκόρ. Λεπτομέρειες… Κερδίζει άλλωστε standing ovation από ένα κοινό που, εν μέσω μποϊκοτάζ από Αμερικανούς και Δυτικογερμανούς, κάθε άλλο παρά χαλαλίζει χειροκρότημα σε δυτικούς.
Η εισβολή της ΕΣΣΔ στο Αφγανιστάν είναι φρέσκια και παραλίγο να μην κατεβούν ούτε οι Βρετανοί. Η Ολυμπιακή τους Επιτροπή έχει πάει κόντρα στην προτροπή της Μάργκαρετ Θάτσερ και η συμμετοχή επιβεβαιώνεται. Η αυστηρή Πρωθυπουργός ορμηνεύει πάντως οι νικητές να ακούνε πάνω στο βάθρο τον Ολυμπιακό ύμνο και όχι τον βρετανικό. Ε, ο Τόμπσον υπομένει το αδιάφορο τραγουδάκι και αμέσως μετά πάει στη μικρή εξέδρα των συμπατριωτών του και ψάλλουν μαζί το «God save the Queen».
Άλλοι του υπενθυμίζουν ότι λόγω καταγωγής στον (Δυτικογερμανό) Γκουίντο Κράτσμερ, ο οποίος στο μεσοδιάστημα από το Γκέτζις τού είχε πάρει το Παγκόσμιο ρεκόρ, δεν επιτράπηκε η συμμετοχή.
«Δεν με ενδιαφέρει από πού είναι ο όποιος αντίπαλός μου ή αν διαβάζει το “Κεφάλαιο” του Μαρξ στο κρεβάτι του. Δεν έχει νόημα να βρίσκεσαι 8.000 μακριά και να λες “θα είχα κερδίσει, αν ήμουν εκεί”. Κανένας δεν θυμάται τους απόντες, μονάχα τους νικητές», αποστομώνει.
Πού γιορτάζει το πρώτο Xρυσό Βρετανού στο μοντέρνο δέκαθλο, το οποίο έχει ενταχθεί στους Αγώνες από το 1912; Στο… δικό του κρεβάτι. Ξενερώνει και κυριολεκτικά μετά τον χρονοβόρο έλεγχο ντόπινγκ, γυρίζει στο Ολυμπιακό χωριό δύο τη νύχτα. «Είναι σπουδαίο αυτό που πέτυχα, αλλά όχι το σπουδαιότερο απ’ όσα θα έχω πετύχει στην καριέρα μου», λέει στους φίλους του. Πάλι μέσα πέφτει.
Ο Ντέιλι Τόμπσον στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μόσχας το 1980.
Ο Τρίτσης και το masterpiece του Λ.Α.
«Αν νιώσεις πλήρης με οποιαδήποτε επίδοση, δεν πρόκειται να ξανασηκωθείς έτοιμος για να την ξεπεράσεις», συνεχίζει τα μαθήματα πρωταθλητισμού. Ξαναβάζει το όνομά του δίπλα στα αρχικά «WR» στο Γκέτζις το 1982 και τον Σεπτέμβριο έρχεται στην Αθήνα για το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα. Για να ξανακάνει Παγκόσμιο ρεκόρ, με 8.774 βαθμούς. Ένα από τα τρία εκείνη τη μέρα! Το… διαπράττουν και οι Γερμανίδες Ούλρικε Μάιφαρτ και Μαρίτα Κοχ, από τις δύο μεριές (δυτική και ανατολική, αντίστοιχα) του τείχους.
Το ΟΑΚΑ έχει μόλις ανεγερθεί και ο Άγγλος σηκώνει και τους 50.000 θεατές στο πόδι. Αποθεώνεται από τον κόσμο που αδημονεί για τη μονομαχία της Σοφίας Σακοράφα με την Αννα Βερούλη στον τελικό του ακοντίου την επομένη και ανταποδίδει. «Ο κόσμος με τις επευφημίες του στο 1.500άρι μού χάρισε το ρεκόρ», λέει για τους φιλάθλους που τον χειροκροτούν επί 10 λεπτά. Έχει και θερμή χειραψία με τον Υπουργό Χωροταξίας και Περιβάλλοντος στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ. Ο Αντώνης Τρίτσης, ξέρετε, ήταν παλιός δεκαθλητής.
Όπως και το ’80 έτσι και το ’82 έχει μεσολαβήσει από το δικό του Παγκόσμιο ρεκόρ στην Αυστρία ένα ακόμα, Δυτικογερμανού αθλητή. Όχι του Κράτσμερ, ο οποίος μένει ένατος, αλλά του Γιούργκεν Χίνγκσεν. Του το (ξανα)σπάει για μόλις 21 βαθμούς και τον αφήνει δεύτερο στην Καλογρέζα.
Ο Χίνγκσεν των 188 εκατοστών παίρνει πίσω κι άλλες φορές την κορυφαία επίδοση, δεν είναι μακριά από το να θεωρηθεί το αντίπαλον δέος, εντούτοις δεν ρίχνει ποτέ από το ψηλότερο σκαλί οποιουδήποτε βάθρου τον τέσσερεις πόντους κοντύτερο Βρετανό. Ούτε ο συμπατριώτης του πρώτου, ο Ζίγκι Βεντς, της επίσης μετεωρικής ανόδου, γκρεμίζει το τοτέμ ολόκληρου του στίβου.
Ντέιλι Τόμπσον και Γιούργκεν Χίνγκσεν.
«Όταν πονάω πολύ και δεν νιώθω καλά, σκέφτομαι τα αγόρια από τη Γερμανία και πείθω τον εαυτό μου ότι δεν γίνεται να τα αφήσω να χαρούν εις βάρος μου», φροντίζει να παίζει και με το δικό τους μυαλό. Το masterpiece έρχεται στο Λος Άντζελες.
Πίσω στην Καλιφόρνια, ώστε να προετοιμαστεί επί μακρόν για τους Αγώνες του 1984 εκεί. Μάντεψτε… Αφήνει τα αγοράκια από τη Γερμανία στη δεύτερη και τρίτη θέση, σπάζοντας… αναδρομικά με 8.847 βαθμούς ένα ακόμα Παγκόσμιο ρεκόρ του Χίνγκσεν. Αναδρομικά, διότι, κατόπιν επανεξέτασης του φώτο-φίνις στα 100μ. εμπόδια, ο χρόνος του Τόμπσον πέφτει κατά ένα εκατοστό του δευτερολέπτου. Ικανό για να γράψει ακόμα πιο ένδοξη ιστορία! Αυτό το world record θα βαστήξει οκτώ ολόκληρα χρόνια.
Πρωτεύει στα δύο πρώτα αγωνίσματα, το κατοστάρι και το μήκος, με αποτέλεσμα να αγχώσει τα αγόρια του. Μάλιστα στα 100μ. κληρώνεται στην ίδια σειρά με τους Γερμανούς. Άκυρη εκκίνηση ο μυστακοφόρος Λονδρέζος, λέτε; Μπα… Κάνει ατομικό ρεκόρ με 10.44’’, συνεχίζει όπως πάντα αλάνθαστος. Όχι πάντα εντυπωσιακός, μα δίχως άκυρη σε σπριντ. Δίχως να πέσει σε εμπόδιο, δίχως να αποτύχει να περάσει τον πήχυ σε ένα συγκεκριμένο ύψος.
Αυτό είναι και το μυστικό του. Ότι διατηρεί την “καβάτζα” που φροντίζει να παίρνει, ώστε να μην πτοείται από τις μέτριες βαθμολογήσεις του στις ρίψεις. Αρκεί που δεν ακυρώνεται. Τώρα, αν πρέπει να κάνει την υπέρβαση κι εκεί, θα την κάνει.
Στη δισκοβολία ο Χίνγκσεν σημειώνει 50.82 και ξεπερνάει προς στιγμήν τον ανίκητο αντίπαλό του στη συνολική βαθμολογία. Ο Τόμπσον δεν είχε φτάσει ούτε τα 38 μέτρα. Στην τελευταία του προσπάθεια παίρνει τον δίσκο, κάτι μουρμουρίζει και τον εκτοξεύει στα 46.56. Ατομικό ρεκόρ. Μόλις έχει κόψει πάλι τα πόδια του μεγάλου του αντιπάλου.
Ο Ντέιλι Τόμπσον το 1984 (δεξιά) και το 1986.
Ατυχείς φανέλες και σπασμένα τζόιστικ
«Κάποιοι άνθρωποι διστάζουν στις στιγμές υψηλής πίεσης. Εγώ γουστάρω. Ακόμα κι αν πρέπει να υπερβώ τον εαυτό μου στο χειρότερό μου αγώνισμα», μας… κατατοπίζει για το σθένος του. Σίγουρα γουστάρει και να προκαλεί.
Χαμός στο Νησί, επειδή συνοδεύει τον βρετανικό ύμνο σφυρίζοντας με υπεροπτικό υφάκι, ευρύτερος χαμός (sic) με τη φανέλα που βάζει πάνω του, μέσα από τη φόρμα, αμέσως μετά. «Είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος αθλητής στον κόσμο ομοφυλόφιλος;», αναγράφεται πάνω της. Τα τουλάχιστον άκομψα βέλη στοχεύουν τον Καρλ Λιούις των τεσσάρων Χρυσών στους ίδιους Αγώνες και την περιρρέουσα φημολογία για τις προτιμήσεις του.
«Στην Αγγλία, “gay” λέμε τον χαρούμενο», η φτηνή του δικαιολογία στα αμερικανικά ταμπλόιντ για τη χυδαία επίθεση προς τον «γιο του ανέμου». Δεν παραδέχεται καν το προφανές ο Τόμπσον, ότι τον Λιούις εννοούσε… Τον παραδέχονται βέβαια όλοι για τα αθλητικά του επιτεύγματα. Διαδοχικά Χρυσά μετάλλια σε Ολυμπιακούς Αγώνες είχε πάρει προηγουμένως μονάχα ο ελληνικής καταγωγής Μπομπ Ματάιας και έκτοτε θα πάρει μονάχα ο επίσης Αμερικανός Άστον Ίτον.
Ο Βρετανός γίνεται πρώτη μούρη παγκοσμίως και συνάμα… video game. Το «Daley Thompson’s Decathlon» πατάει πάνω στις Ολυμπιακές επιτυχίες του και αποδεικνύεται εμπορικότατο και στην Ελλάδα. Όποιο παιδί με Amstrad στα ‘80s είχε το παιχνίδι που επενδύθηκε μουσικά με το σάουντρακ του Βαγγέλη Παπαθανασίου για τους «Δρόμους της φωτιάς» αποκλείεται να μην έσπασε μερικά τζόιστικ.
Για να… κάνεις τον Τόμπσον να τρέξει γρήγορα αλλά και να πηδήξει (ή να ρίξει) μακριά, έπρεπε να πιάσεις τρελή ταχύτητα –και αυτό επιτυγχανόταν με την ταλάντωση του χειριστηρίου αριστερά-δεξιά όσο πιο γρήγορα γινόταν… Ο δικός του δρόμος τον έφερε στην κορυφή και του Ευρωπαϊκού του 1986 στη Στουτγκάρδη, έχοντας θριαμβεύσει νωρίτερα, και το 1983, στο πρώτο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα. Στο Ελσίνκι δηλαδή, αφήνοντας στα χαμηλότερα σκαλιά του βάθρου τους φίλους του από τη Δυτική Γερμανία.
Στο δεύτερο Παγκόσμιο, το 1987, είναι μόλις ένατος. Είναι, εν τέλει, θνητός. Ηττάται. Βελτιώνεται, αλλά μένει οριακά εκτός βάθρου (τέταρτος) στους Ολυμπιακούς το επόμενο έτος. Έχουν στο μεταξύ αναδειχθεί οι Ανατολικογερμανοί Κρίστιαν Σενκ και Τόρστεν Βος, οι οποίοι κάνουν το “1-2” στη Σεούλ. Έρχονται και οι αναπόφευκτοι τραυματισμοί, σύντομα και η αποχώρηση από την ενεργό δράση. Όχι όμως και από την βρετανική επικαιρότητα.
Οι αμφιλεγόμενες δηλώσεις του δεν παύουν ποτέ. Ούτε και η αγάπη του για το ποδόσφαιρο. Παίζει στη δεύτερη ομάδα της Μάνσφιλντ και στην πρώτη ερασιτεχνικών συλλόγων, εμφανίζεται πριν τον Τελικό Κυπέλλου του 1987 στο Wembley. Βάζει μάλιστα ένα απίθανο γκολ με εναέριο βολέ στον αγώνα μεταξύ διασημοτήτων, θεαματικότερο από τα πέντε που θα ακολουθήσουν στο Κόβεντρι-Τότεναμ 3-2.
Προσλαμβάνεται και ως γυμναστής στις Γουίμπλεντον και Λούτον, παίρνει μέρος σε ράλι και σε ριάλιτι με σελέμπριτις, ηγείται φιλανθρωπικών καμπανιών που συγκεντρώνουν εκατομμύρια ευρώ, καμαρώνει ένα από τα πέντε παιδιά του, τον Έλιοτ Τόμπσον, να στέφεται Πρωταθλητής Μεγάλης Βρετανίας στο δέκαθλο το 2022.
Και αν καμιά φορά παρεκτρέπεται, επειδή είναι αθυρόστομος, για τους συμπατριώτες του θα είναι πάντα εκείνος που τους χάρισε τόσες χαρές, χάρη στα άλλα επίθετα με το στερητικό «α-» που τον χαρακτηρίζουν.
