Τα σπαγγέτι γουέστερν του Σέρτζιο Σκαριόλο

Του Παύλου Δεπόλλα

Εκεί στις αρχές της δεκαετίας του ’60 εμφανίζεται ένα υποείδος ταινιών γουέστερν, σκηνοθετημένες από Ιταλούς.

Στη γείτονα τα λένε γουέστερν αλ’ ιταλιάνα.

Ευρέως γνωστά, όπως και στην Ελλάδα, έγιναν ως Spaghetti Western.

Βασικότερος, διασημότερος, πιο επιτυχημένος συντελεστής τους ο Σέρτζιο Λεόνε. Ένας άλλος Ιταλός Σέρτζιο γεννήθηκε εκείνη ακριβώς την εποχή και έμελλε να σκηνοθετήσει δυτικότερα της πατρίδας του μπασκετικά φιλμ που έμειναν επίσης στην ιστορία.

Τον λένε Σέρτζιο Σκαριόλο και εξακολουθεί να δημιουργεί. Να είναι επικεφαλής υπερπαραγωγών, παρά τις κάμποσες πρόσφατες “πατάτες”. Έφτασε κι αυτός στην Αμερική, όπου ως… βοηθός σκηνοθέτης υπέγραψε το πιο “κουφό” Πρωτάθλημα. Εκείνο των Τορόντο Ράπτορς. Έβγαλε ρίζες όμως (πάντα δυτικά, αλλά πολύ πιο κοντά στη χώρα του, ήτοι) στην Ισπανία.

Έδειχνε ισόβιος Ομοσπονδιακός τεχνικός της «Roja», αφότου είχε γιγαντώσει τις Μπασκόνια και Ουνικάχα. Ενδιάμεσα είχε αναλάβει και τη Ρεάλ, στα προπονητικά γεράματα της οποίας έγινε ξανά ο χεντ κόουτς, τερματίζοντας -όχι ακριβώς ευδοκίμως- την ένδοξη διπλή παρουσία του στο εθνικό τιμόνι των Ιβήρων.

Έπιασε πελάτισσα την Εθνική Ελλάδος, αλλά στην τελευταία του παρουσία με το ισπανικό εθνόσημο από αυτήν ακριβώς έζησε τον πιο πικρό (και πρώιμο) αποκλεισμό. Σε διασυλλογικό επίπεδο μάλλον πικραίνεται πιο συχνά από τους τοπ ελληνικούς συλλόγους, έχοντας σκαρώσει βέβαια και τα δικά του χουνέρια σε εκείνους.

Οι λιγοστές παρουσίες του σε Final 4 Ευρωλίγκας μπορούν να αποτελέσουν και αντικείμενο κουίζ, ως προς τις ομάδες με τις οποίες έχει φτάσει σε αυτά. Ακόμα κι έτσι, πρόκειται για τον κόουτς που ήταν εκεί στο παρθενικό παιχνίδι της διοργάνωσης (το 75-73 της Ρεάλ επί του Ολυμπιακού του Ντίνο Ράτζα), όπως και -ζωντανός μάρτυρας- στο παιχνίδι στο οποίο σημειώθηκε ο εκατομμυριοστός της πόντος!

Ως… φιζίκ, θα μπορούσε να ενσαρκώνει χαρακτήρες σε ταινίες άλλων ακόμα γνωστότερων ιταλικής καταγωγής σκηνοθετών στην Αμερική.

Είναι όμως απλώς ο προπονητής μπάσκετ με τη χαρακτηριστική μπριγιαντίνη στα μαλλιά και την τεράστια συλλογή μεταλλίων με την Εθνική Ισπανίας.

Κι ας μη χαίρει ίσως της απόλυτης εκτίμησης το έργο του. Όπως συνέβαινε με την αρνητική προκατάληψη που υπήρχε για τον «πατέρα των σπαγγέτι γουέστερν»…

Κάτω τα κεφάλια!

Έρχεται στον κόσμο στην Μπρέσια την 1η Απριλίου 1961. Όπως υποδηλώνουν και τα σκούρα χρώματά του σε μαλλιά και επιδερμίδα, η σκούφια του Σέρτζιο Σκαριόλο δεν βαστά από τον ιταλικό Βορρά αλλά από τον Νότο. Συρακούσιοι οι μαθηματικοί γονείς του, καλός μαθητής αρχικά αυτός.

Το τριπάκι του μπάσκετ το αποκτά νωρίς, από τον ίδιο τον (φαν του αθλήματος) πατέρα του. Ανερχόμενος γκαρντ σε τοπικό επίπεδο, χτυπάει την πόρτα της πρώτης ομάδας στη γενέτειρά του σε ηλικία 18 ετών. Συμπεριλαμβάνεται σε κάποιους αγώνες στη δωδεκάδα, μα χτυπάει και κυριολεκτικά. Ρήξη αχιλλείου, δεν αργεί συνεπώς να κάνει τη μετάβαση στους πάγκους.

Ο κόουτς Ρικάρντο Σάλες είναι αυτός που διαβλέπει την αντίληψη του νεαρού για το παιχνίδι και την ικανότητά του στο να περνάει αυτό που θέλει στους άλλους. Στα 22 του λοιπόν ο Σκαριόλο είναι ασίσταντ στην Μπρέσια, παίρνοντας παράλληλα πτυχίο Νομικής.

Δύο χρόνια αργότερα στέφεται Πρωταθλητής Κόσμου στο Πρωτάθλημα Ενόπλων Δυνάμεων. Ο… κρυφός τίτλος του με μία Εθνική Ιταλίας! Μετακομίζει λίγο νοτιότερα, στο Πέζαρο. Στην κωμόπολη των ούτε 100.000 ψυχών ζουν τα χρυσά χρόνια τους και ο φίλος μας κάνει όνομα στη γείτονα.

Είναι ο πρώτος βοηθός του Βαλέριο Μπιανκίνι στην κατάκτηση του Πρωταθλήματος από την Σκαβολίνι το 1988. Με τον μέντορά του, τον Σάλες, έχει υφάνει το τακτικό του εργόχειρο. Με τον κορυφαίο συμπατριώτη του κόουτς εκείνων των χρόνων, ο οποίος μας είχε έρθει ως Ομοσπονδιακός των «Azzurri» στο Ευρωμπάσκετ 1987, μαθαίνει στην πίεση. Στη διαχείριση των πιο απαιτητικών καταστάσεων, στη διαχείριση σούπερ σταρ –και μεγαλύτερών του ηλικιακά παικτών.

Προωθείται στην άκρη του πάγκου σε ηλικία 28 ετών, όταν ο προϊστάμενός του δελεάζεται από τις λιρέτες της νεόπλουτης Μεσατζέρο Ρόμα. Tο δίδυμο των διεθνών ψηλών, ο ηγέτης Βάλτερ Μανίφικο και ο σημερινός Πρόεδρος της Πέζαρο, Άριο Κόστα, είναι συνομήλικοί του. Οι Αμερικανοί Ντάργουιν Κουκ και Ντάρεν Ντέι τού ρίχνουν μερικά χρονιάκια.

Χαίρει όμως της εμπιστοσύνης των πάντων. Ο ίδιος κρατά χαμηλό προφίλ και διατάσσει… υψηλό ρυθμό. Με επιθετικό θεαματικό μπάσκετ, η δική του πια Σκαβολίνι παίρνει και δεύτερο Πρωτάθλημα το 1990. Είναι φυσικά ο νεαρότερος αλενατόρε στη Serie A που κατακτά τίτλο.

Φτάνει και στον διπλό Τελικό του Κυπέλλου Korać, την επόμενη σεζόν δίνει το «παρών» στο Final 4 του Πρωταθλητριών –και παραλίγο να μην αφήσει τη Γιουγκοπλάστικα (ΠΟΠ 84 το συγκεκριμένο έτος) να φτάσει από τη δική της πλευρά στο three-peat, παλεύοντας μανιασμένα στον ημιτελικό (93-87).

Εκπλήσσει τους πάντες φεύγοντας για την Ντέζιο της δεύτερης κατηγορίας. Θέλει να έχει τον απόλυτο έλεγχο σε μία ομάδα. Τον έχει, αλλά δεν την ανεβάζει στα “σαλόνια” και το ’93 προσλαμβάνεται από την ανερχόμενη Φορτιτούντο Μπολόνια του βαθύπλουτου και αποφασισμένου να επενδύσει στο μπάσκετ, Τζόρτζιο Σερανιόλι. Την φτάνει μέχρι τους εγχώριους τελικούς, έχοντας σε ρόλο άτυπου συμβούλου τον “professor” Άτσα Νίκολιτς (α λα Σούμποτιτς στον Ηρακλή και παλιότερα Ομπράντοβιτς στην Παρτίζαν), ωστόσο η γιγάντωσή της έρχεται, με το που φεύγει το 1997. Για την “Ιθάκη” του.

Για μια χούφτα ρούβλια

Το καλοκαίρι του ’97 είναι εκείνο που η Ταουγκρές γίνεται Τάου Κεράμικα, προτού αλλάξει καμιά δεκαριά ακόμα ονόματα, μέχρι να την συνηθίσουμε σήμερα ως απλώς Μπασκόνια. Ο Σκαριόλο ούτε που μπορεί να υποψιαστεί ότι θα χτίσει την καριέρα του και κυρίως την ίδια τη ζωή του στη χώρα της ιβηρικής χερσονήσου.

Εκεί γνωρίζει την διεθνή σμολ φόργουορντ, Μπλάνκα Άρες, και γίνονται οι γονείς της Καρλότα και του Αλεσάντρο, μπασκετμπολίστα σε συλλόγους δεύτερης κατηγορίας και επίσης διεθνή με τα μικρά κλιμάκια. Της Ισπανίας έτσι; Με τη «Rojita» U18 στέφεται και ο κανακάρης του Πρωταθλητής Ευρώπης το 2018 στον Βόλο, επικρατώντας των διοργανωτών στον ημιτελικό.

Πολύ προτού ξεκινήσει ο μπαμπάς να κερδίζει με το ισπανικό εθνόσημο την Ελλάδα, επανέρχεται στην κατάκτηση τίτλων σε συλλογικό επίπεδο, δίχως να δουλεύει στους συνήθεις υπόπτους σχετικά της ACB. Με τους Βάσκους (προσωπική επιλογή τού πάντα ψαγμένου Προέδρου Χοσεάν Κερεχέτα –τρεις δεκαετίες αργότερα επιλέγει… πιο άσημο Ιταλό, τον Πάολο Γκαλμπιάτι) παίρνει το Copa del Rey του 1999, αφότου τους έχει οδηγήσει στους τελικούς της λίγκας για πρώτη φορά. Στη Μάλαγα, της δίνει τα πρώτα εγχώρια τρόπαιά της.

Και Κυπελλούχος Ισπανίας (2005, κόντρα στη Ρεάλ) και Πρωταθλητής Ισπανίας (2006, κόντρα στην Ταού) ο σινιόρε που έχει γίνει πια για τα καλά σενιόρ. Θύματά του δηλαδή οι πρώην του. Ενδιάμεσα, την τριετία 1999-2002, έχει κάτσει και στον πάγκο της «Βασίλισσας», με… άμεσο χρονικά χάιλαϊτ τον τίτλο παρά το μειονέκτημα έδρας στους τελικούς με την Μπαρτσελόνα. Η προσεχής πενιχρή διετία τον φέρνει στην Ανδαλουσία, όπου γίνεται θαυματοποιός.

Μέχρι και στο Final 4 της Ευρωλίγκας πάει τη Μάλαγα, στο ΟΑΚΑ το 2007, έχοντας υποσκελίσει μεταξύ άλλων στο Top 16 τον Άρη και πετώντας έξω την Μπαρτσελόνα στους προημιτελικούς. Μέχρι και ομάδα του ΝΒΑ κερδίζει. Τους Μέμφις Γκρίζλις (των Π. Γκασόλ και Ναβάρο!), παίρνοντας προσωπική ρεβάνς για μία ήττα του με την Σκαβολίνι σε ΜcDonald’s Open στην παράταση από τους Νιου Γιορκ Νικς, έχοντας απωλέσει διαφορά 14 πόντων.

Η απόφασή του να μεταναστεύσει το 2008 στην άλλη άκρη της Ευρώπης γίνεται για τα λεφτά και ανοίγει ένα πολυετές διάστημα αποτυχιών σε διασυλλογικό επίπεδο (απαραίτητη η διευκρίνιση). Στη Χίμκι δεν σπάει το μονοπώλιο της ΤΣΣΚΑ, χάνει και στον Τελικό του EuroCup από τη Λιέτουβος Ρίτας.

Την κάνει από το προάστιο της Μόσχας, γυρίζει στην πατρίδα για λογαριασμό της Ολίμπια Μιλάνο, μα μένει πάλι με τα χέρια αδειανά. Φεύγει μόνος του, όταν στη δεύτερη χρονιά αποκλείεται στους προημιτελικούς της ιταλικής λίγκας, τον… φεύγουν στην Μπασκόνια, μια και η δεύτερη (μονοετής) θητεία του στη Βιτόρια κυλά παντελώς αδιάφορα.

Ένας χρόνος αγρανάπαυσης και ύστερα πάλι, από το 2015, εκεί όπου γούσταρε τρελά την τριετία 2009-2012, στον πάγκο της Εθνικής Ισπανίας, για νέες κορυφές.

Ο καλός, ο κακός και ο όμορφος

Ο πάντα προσεγμένος στην εμφάνισή του Ιταλιάνος έχει ξεκινήσει την παραμυθένια πορεία του με τη «Roja» από την εποχή της Χίμκι. Άνθρωπος-“κλειδί” για τη συμφωνία ο Τσους Μπουένο. Ναι, ο νέος CEO της Ευρωλίγκας. Ως Εκτελεστικός Διευθυντής τότε της Ισπανικής Ομοσπονδίας, πετάει στη Μόσχα και αποσπά το «si» του ανθρώπου που θα γίνει συνώνυμος του χρυσαφιού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Πόσες φορές είχαν στεφθεί έως τότε Πρωταθλητές Ευρώπης οι Ίβηρες; Καμία! Στις τρεις πρώτες του παρουσίες σε Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα γίνεται ισάριθμες φορές Πρωταθλητής μαζί τους! Αρχής γενομένης από το 2009 στο Κατοβίτσε, όπου στον ημιτελικό σκορπίζει με 82-64 την ελλιπέστατη Εθνική Ελλάδος… Στον Τελικό δέχεται ακόμα λιγότερους πόντους από τους Σέρβους (84-63).

Δύο χρόνια αργότερα αφήνει κατά μέρος την άμυνα και τρομοκρατεί τους αντιπάλους με την επιθετική ισχύ. Ενδεικτικό το 98-85 επί των Γάλλων στον αγώνα του τροπαίου. Πάει στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου, παίζει στα ίσια, στον ρυθμό τους, τούς Αμερικανούς! Χάνει στο τέλος, με 107-100 στον Τελικό από την Team USA των Κέβιν Ντουράντ και ΛεΜπρον Τζέιμς.

Ναι, έχει την τύχη να διαχειρίζεται την “χρυσή φουρνιά” του ισπανικού μπάσκετ. Και αποδεικνύεται όντως εξαιρετικός διαχειριστής μεγάλων προσωπικοτήτων, δημιουργώντας αγαστό κλίμα μεταξύ σούπερ σταρ παγκόσμιου επιπέδου, οι οποίοι (όλοι ανεξαιρέτως) τιμούν μέχρι τα βαθιά μπασκετικά γεράματα το εθνόσημο.

Ναι, ενορχηστρώνει τα… φλόπινγκ του Ρούντι Φερνάντεθ και των άλλων, έχει την εύνοια της διαιτησίας ουκ ολίγες φορές. Μα εμφανίζει μέσα στα χρόνια και έναν “χαμαιλέοντα”, ο οποίος με διαφορετικά είδη μπάσκετ εγκαθίσταται στην κορυφογραμμή κάθε διοργάνωσης. Ύστερα από δύο καλοκαίρια εκτός Εθνικής, επιστρέφει και κάνει το 3/3 σε Ευρωμπάσκετ. Εν τη απουσία του, οι Ισπανοί ήταν τρίτοι στην ίδια διοργάνωση…

Είμαστε στο 2015 και στη μεγαλύτερη χαμένη ελληνική ευκαιρία απέναντι στη “Νέμεση” της Εθνικής μας. Στον προημιτελικό της Λιλ χάνουμε (με Γιάννη Αντετοκούνμπο αλλά και Σπανούλη, Σλούκα, Πρίντεζη, Καλάθη) στο… καλάθι, 73-71, επειδή ο Πάου Γκασόλ δεν σταματιέται από κανέναν.

Νέο μετάλλιο σε Ολυμπιακούς η «Roja» (επειδή πετυχαίνει στους «4» τις ΗΠΑ και χάνει με έξι πόντους διαφορά, ενώ η Σερβία από αυτές στον Τελικό με 30…), Χάλκινο για μία φορά και σε Ευρωπαϊκό. Ο απόλυτος θρίαμβος, το 2019. Στο Παγκόσμιο της Κίνας. Χωρίς Πάου, χωρίς Χουάν Κάρλος Ναβάρο, χωρίς Σέρχιο Ροντρίγκεθ. Με Κολόμ, Μπεϊράν, Οριόλα στη δωδεκάδα.

Κατά πώς συνηθίζει στις ομάδες του, από τη Φορτιτούντο κιόλας με τον Σάσα Τζόρτζεβιτς, ο Σκαριόλο δίνει τα ηνία στον “άσο” του και δεν το μετανιώνει. Ο Ρίκι Ρούμπιο στο prime του είναι ονειρικός και στέφονται Πρωταθλητές Κόσμου με 20άρα επί της Αργεντινής στο τελευταίο ματς.

Όχι λοιπόν. Δεν αρκείται στο να μοιράζει ρόλους ανάμεσα σε παικταράδες ο Ιταλός Ομοσπονδιακός των Ιβήρων. Ξέρει και να αντεπεξέρχεται με τον καλύτερο τρόπο στα τουρνουά που πηγαίνει με αποδεκατισμένο ρόστερ. Να αναδεικνύει νεαρούς όπως ο Χουάντσο Ερνανγκόμεθ, να ανεβαίνει στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου με ηγέτη ακόμα και έναν παραγνωρισμένο Αμερικανό.

Το 2002 το τέταρτο ευρωπαϊκό Χρυσό έρχεται με x-factor τον νατουραλιζέ πόιντ γκαρντ, Λορένζο Μπράουν, αν και MVP ψηφίζεται ο Γουίλι Ερνανγκόμεθ. Όσο για την Εθνική Ελλάδος, καταφέρνει να την νικήσει ακόμα και στους Ολυμπιακούς της Γαλλίας, παρότι η αποψιλωμένη πια από ταλέντο «Roja» μένει τελευταία στον όμιλο. Δεν είναι ο μεγαλύτερος tactician o Σκαριόλο, εντούτοις το τρικ του με την box and one άμυνα ώστε να σταματήσει τον Γιάννη Αντετοκούνμπο ήταν όλη η ιστορία της μεταξύ μας αναμέτρησης.

Κάποτε στην Αμερική, πλέον στη Μαδρίτη

Ο καλύτερος βάσει αποτελεσμάτων εκλέκτορας στην ιστορία της Εθνικής Ισπανίας αποδεικνύεται… κακός εν έτει 2025. Για μία φορά χάνει από την Ελλάδα και ταυτοχρόνως… χάνεται. Το “γαλανόλευκο” 90-86 στην τελευταία αγωνιστική του γκρουπ της α’ φάσης σημαίνει τον αποκλεισμό της «Roja» πριν καν τους «16»!

Ακόμα και στην Κύπρο, ο Σκαριόλο πέφτει με ψηλά το κεφάλι. Έχοντας κατεβεί στο Ευρωμπάσκετ με πλέι μέικερ δύο 19χρονους! Τον Σέρχιο Ντε Λαρέα και τον Μάριο Σεντ-Σουπέρι.

Όλο αυτό το πακέτο έχουν δει στην Αμερική και τον έχουν καλέσει κοντά τους το 2018. Επιλογή του Τζένεραλ Μάνατζερ Μασάι Ουτζίρι, προστίθεται στο τεχνικό σταφ του Νικ Νερς στους Ράπτορς και στο τέλος της παρθενικής του χρονιάς στο ΝΒΑ είναι Πρωταθλητής του! Δεύτερος Ιταλός μετά τον Μάρκο Μπελινέλι.

Ο ασίσταντ κόουτς του Τορόντο, το οποίο φυσικά πανηγυρίζει τον πρώτο (και τελευταίο) τίτλο του, έχει ψηλούς τον Μαρκ Γκασόλ και τον Σερζ Ιμπάκα. Δηλαδή “παιδιά” από την Εθνική Ισπανίας! Ο τελευταίος απολαμβάνει «pure basket» (όπως θα εξηγήσει σε συνέντευξή του στο «SKWEEK»), μακριά από τις κάθε είδους συμπληρωματικές υποχρεώσεις που έχει ένας χεντ κόουτς στην Ευρώπη.

Μένει τρία χρόνια στην καναδική πόλη, προωθείται σε πρώτο βοηθό του Νερς, κοουτσάρει ο ίδιος -και κερδίζει- ως πρώτος προπονητής, όταν εκείνος αρρωσταίνει και απουσιάζει σε ένα παιχνίδι με τους Σίξερς. Επιστρέφει στην πατρίδα του και δη στην Μπολόνια, για λογαριασμό όμως της Βίρτους, η οποία βρίσκεται σε φάση αναγέννησης.

Διαδέχεται τον Τζόρτζεβιτς, πρωτοπαλλήκαρό του στην έτερη ομάδα της πόλης (τη Φορτιτούντο) και στη Ρεάλ! Επαναφέρει τη Βίρτους στην Ευρωλίγκα μετά από 14 ολόκληρα χρόνια, μέσω της κατάκτησης του EuroCup. Στην επόμενη σεζόν πληρώνει τα άσχημα αποτελέσματα στα ευρωπαϊκά “σαλόνια”, την ήττα στον Τελικό του Copa Italia από τον σύλλογο της γενέτειράς του (Μπρέσια), το 4-3 της πρώην του, της Αρμάνι, στους τελικούς του Πρωταθλήματος.

Αφοσιώνεται για δύο χρόνια στη «Roja» και, όταν πια αφήνει κι αυτήν, γυρίζει και στη Μαδρίτη. Πάλι για τη Ρεάλ, σε ηλικία 64 ετών. Πάλι με βοηθό τον Λουίς Γκιλ, τον οποίον οι κακές γλώσσες θέλουν να έχει κάνει την περισσότερη δουλειά στο τακτικό κομμάτι κατά τη συνεργασία τους από το 2017 στην Εθνική Ισπανίας. Και (γυρίζει στην ισπανική πρωτεύουσα) πάντα με στόχο να σηκώσει επιτέλους την Ευρωλίγκα.

Ξεκινάει με ήττα στο πρώην “σπίτι” του (Μπολόνια), έχει αρνητικό ρεκόρ ακόμα και μετά από 11 αγωνιστικές, όταν κλείνει το νέο του “σπίτι” ο Παναθηναϊκός. Στάζει χολή για τη διαιτησία, όταν χάνει και στο ΟΑΚΑ, με το καλάθι στο τέλος του Τζέριαν Γκραντ, στο μεταξύ ωστόσο έχει στρώσει το πράγμα και οι «Blancos» φουλάρουν για το πλεονέκτημα έδρας στα πλέι οφ, ενόσω “καρπαζώνουν” την Μπαρτσελόνα σε όποιο «clásico» την πετύχουν.

Αυτοί κάνουν περίπατο και στην ACB, αυτός ανεβαίνει ένατος στη λίστα των προπονητών με τις περισσότερες νίκες, σπάζοντας και μικρότερα ρεκόρ.

Στο πιο γνωστό σπαγγέτι γουέστερν, «Ο καλός, ο κακός και ο άσχημος», οι τυχοδιώκτες πιστολέρο αναζητούν ένα σεντούκι με χρυσάφι. Ο Σκαριόλο το μάζεψε με τη σέσουλα σε εθνικό επίπεδο, το θέλει και σε διασυλλογικό.