Του Βασίλη Σαμπράκου
Μου έτυχε να πέσει μπροστά μου μια ανάλυση, από έναν επαγγελματία αναλυτή στατιστικής ποδοσφαίρου, της απόδοσης του Ολυμπιακού στην διάρκεια της σεζόν 2019-’20. Ανάμεσα σε άλλα, ο αναλυτής Κωνσταντίνος Ξιφαράς δημιούργησε δύο παραδείγματα ανάλυσης αγώνων σε βάθος. Ήταν το ματς με την Γουλβς και το πρώτο ματς με την Λαμία για το Κύπελλο.
Μέσα από την απεικόνιση των στατιστικών δεδομένων ο αναγνώστης μπορούσε εύκολα να δει τις αγωνιστικές επιδόσεις αυτών των αγώνων σε σχέση με τις επιδόσεις του Ολυμπιακού σε όλα τα υπόλοιπα παιχνίδια της σεζόν. Και μέσα από μια σειρά από επισημάνσεις, σχετικές με τις επιλογές των ποδοσφαιριστών και το εύρος του rotation, ή τις ημέρες ξεκούρασης που είχαν προηγηθεί, ο αναγνώστης σχημάτιζε μια τεκμηριωμένη άποψη σε σχέση με τον τρόπο που είχε διαχειριστεί ο Πέδρο Μαρτίνς τα συγκεκριμένα παιχνίδια. Δηλαδή μπορούσε εύκολα να αντιληφθεί γιατί και πώς ο Ολυμπιακός κατάφερε να παρουσιαστεί καλά προετοιμασμένος στο ματς με την Γουλβς, να καταλάβει αν και κατά πόσο τον επηρέασε ο υψηλός ρυθμός του παιχνιδιού, να καταλάβει αν ο Ολυμπιακός ήταν αποτελεσματικός. Με άλλα λόγια, μερικές διαφάνειες γεμάτες από στοιχεία ήταν αρκετές προκειμένου να αποκτήσει ο αναγνώστης μια τεκμηριωμένη άποψη για την απόδοση του Ολυμπιακού. Μια άποψη που δεν αμφισβητείται, διότι οι αριθμοί αντιπροσωπεύουν γεγονότα· όχι εικασίες και συναισθήματα.
Τώρα πια η στατιστική ανάλυση της απόδοσης ζει σε αυτή την εποχή στο ποδόσφαιρο. Την εποχή κατά την οποία ένας προπονητής βάζει τις προδιαγραφές, δηλαδή τις ερωτήσεις και ο αναλυτής έρχεται για να δώσει τις τεκμηριωμένες απαντήσεις με την στατιστική. Σε αυτή την εποχή, η στατιστική ανάλυση έχει συναντηθεί με την βιντεοανάλυση και την ψηφιακή απεικόνιση στο βίντεο. Ο αναλυτής ή οι αναλυτές επιστρέφουν στον προπονητή με τα ευρήματα που απαντούν στις ερωτήσεις του. Οι απαντήσεις οπτικοποιούνται με αριθμούς, γραφήματα και εικόνα, και η ανάλυση γίνεται πιο ακριβής αλλά και πιο εύπεπτη από ποτέ.
Ένας βιντεοαναλυτής από τους Έλληνες της νέας γενιάς, ο Κωνσταντίνος Τσακιρίδης, ο οποίος εργάζεται ως performance video & data analyst στον Πιερικό, έγραψε ένα κείμενο που εξηγεί πολύ κατατοπιστικά την φύση και τον τρόπο που λειτουργεί σήμερα η βιντεοανάλυση:
“Ένα σημαντικό στάδιο στην βιντεοανάλυση αγώνων και προπονήσεων, είναι η παρουσίαση των αποτελεσμάτων. Οι περισσότεροι προπονητές δεν διαθέτουν χρόνο για την συλλογή και κατανόηση μεγάλων ποσοτήτων πληροφοριών. Επομένως ο ρόλος του Αναλυτή σε μια ομάδα είναι πολύ σημαντικός επειδή η παρουσίαση των αποτελεσμάτων παίζουν καθοριστικό ρόλο στην αποδοτικότητα της βιντεοανάλυσης. Από την στιγμή που ο προπονητής έχει στα χέρια του τις απαραίτητες πληροφορίες, πρέπει να τις παρουσιάσει στους ποδοσφαιριστές είτε ατομικά ή συνολικά στην ομάδα.
Μέρος Α
Ανάλυση αγώνα μέσω βίντεο:
Είναι ουσιώδες να γνωρίζουν οι προπονητές γιατί θέλουν να χρησιμοποιούν την ανάλυση αγώνων με την βοήθεια του Αναλυτή τους. Οι τέσσερις βασικές πτυχές απόδοσης που μπορούν να μετρηθούν είναι η τεχνική, η τακτική, η φυσική κατάσταση και η συμπεριφορά. Οι τομείς αυτοί μπορούν να υποδιαιρεθούν σε καταστάσεις, ανάλογα με το αν η ομάδα έχει κατοχή της μπάλας (επίθεση) ή όχι.
Η διαφοροποίηση αυτή είναι πολύ σημαντική για την εκτίμηση της αμυντικής και επιθετικής συνεισφοράς των παικτών σε διαφορετικές καταστάσεις.
Εκτός από διάφορους τρόπους ανάλυσης ποσοτικών δεδομένων υπάρχουν επίσης πολλοί τρόποι εξέτασης της απόδοσης είτε σε παίκτη είτε στην ομάδα (δική μας ή του αντιπάλου).
Ατομική ανάλυση (εξέταση μεμονωμένων ποδοσφαιριστών).
Συγκριτική ανάλυση (εξέταση δυο ποδοσφαιριστών, όπως δυο επιθετικών).
Τμηματική ανάλυση ομάδας στις φάσεις (άμυνα, μετάβαση από άμυνα σε επίθεση, επίθεση, μετάβαση από επίθεση σε άμυνα).
Ανάλυση ομάδας (δική μας ή αντίπαλος).
Συγκριτική ανάλυση ημιχρόνων.
Συγκριτική ανάλυση μεταξύ διαφορετικών αγώνων.
Συγκριτική ανάλυση σεζόν.
Είναι πάντα σημαντικό η ανάλυση να γίνεται με βάση τα στοιχεία του αντιπάλου με το στυλ παιχνιδιού της ομάδας μας και των αντιπάλων, με τις προηγούμενες επιδόσεις του. Είναι εφικτό με βάση τα αναμενόμενα αποτελέσματα τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο.
Υπάρχουν πολλοί μέθοδοι ανάλυσης αγώνων που προσαρμόζονται είτε στην ποσοτική (δεδομένα επιδόσεων), είτε στην ποιοτική ανάλυση (βίντεοανάλυση, τμηματοποίηση παιχνιδιού). Κάθε μια από αυτές τις μεθόδους παρουσιάζει τα δικά της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Οι ποσοτικές πληροφορίες μπορούν να βοηθήσουν τον προπονητή να λάβει τις σωστές αποφάσεις για την απόδοση της ομάδας του. Ο συνδυασμός ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων, είναι δυνατός με τα προγράμματα Sportscode, Nacsports, LongMatch.
Ποιοτική πληροφορία – Βίντεο ανάλυση:
Όπως αναφέραμε προηγουμένως, παρόλο που τα ποσοτικά στατιστικά είναι πολύ χρήσιμα, οι περισσότεροι προπονητές προτιμούν τη χρήση βίντεο. Το βίντεο ενός αγώνα προσφέρει στοιχεία που είναι πέρα από την αντικειμενική ακρίβεια των στατιστικών δεδομένων και απαιτούν την ερμηνεία ενός έμπειρου προπονητή, ο οποίος θα είναι σε θέση να διακρίνει την τεχνική και τακτική συμπεριφορά, καθώς και τη φυσική απόδοση και την συμπεριφορά των ποδοσφαιριστών.
Η βιντεοανάλυση επομένως, παρέχει πολλές δυνατότητες στον προπονητή. Εδώ μπορούμε να επισημάνουμε πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος του Αναλυτή για να μπορέσει ο προπονητής με τα ποσοτικά στοιχεία, τα στατιστικά, και την ανάλυση βίντεο να προετοιμάσει την ομάδα του.
Παράδειγμα:
Στην περίπτωση στατικών φάσεων. Η στατιστική ανάλυση θα μας δώσει μόνο τον αριθμό, την θέση και το ποσοστό επιτυχίας των στατικών φάσεων. Η βιντεοανάλυση όμως μας επιτρέπει να δούμε πώς οδηγηθήκαμε στην στατική φάση, να εξετάσουμε την αμυντική οργάνωση ή τον επιθετικό σχηματισμό, τόσο της ομάδας μας, όσο και του αντιπάλου, πριν και κατά την εκτέλεση της στατικής φάσης και να εντοπίσουμε τα λάθη και τις επιτυχημένες ενέργειες. Αν η άμυνα παρουσιάζει κενά υπάρχει πρόβλημα αλληλοκάλυψης οι παίκτες δεν επιστρέφουν έγκαιρα στις θέσεις, όλα αυτά δεν διακρίνονται στην στατιστική παρουσίαση, αλλά στην βιντεοανάλυση την οποία θα παρουσιάσει ο προπονητής αλλά υπάρχει και το ενδεχόμενο να την παρουσιάσει και ο αναλυτής. Αυτό για να συμβεί πρέπει να υπάρχει εμπιστοσύνη ανάμεσά τους.
Στην περίπτωση του βίντεο οι παίκτες μπορούν να κατανοήσουν πολλά περισσότερα επειδή είναι πολύ μικρά σε διάρκεια αλλά έχουν και διάφορα σχεδιαστικά εφέ για να γίνουν περισσότερα κατανοητά απ΄ όλους.
Πώς μπορεί το βίντεο ενός αγώνα να βοηθήσει τον προπονητή;
Η απάντηση είναι ότι ο προπονητής μετά τον αγώνα μπορεί να συγκρατήσει ένα 20-30% από τα γεγονότα τα οποία συνέβησαν στον αγωνιστικό χώρο. Στην περίπτωση αυτή, ο προπονητής μπορεί να ζητήσει από τον αναλυτή της ομάδας να του ετοιμάσει σε βίντεο μικρής διάρκειας τις φάσεις του παιχνιδιού (Defensive opporation, Offensive transition, Offensive opporation, Defensive transition). Ο προπονητής όμως μπορεί να μην επιθυμεί αυτές τις φάσεις και να ζητήσει πιο εξειδικευμένα στατιστικά ή βίντεο, όπως για έναν ποδοσφαιριστή ατομικά ή ένα μοντέλο το οποίο επαναλαμβάνεται, είτε αντιπάλου είτε της ομάδας του, ώστε να καταλάβει αν η προπόνηση στο τακτικό κομμάτι που δουλεύει λειτουργεί ή όχι αποτελεσματικά και σε τι ποσοστό επαναλαμβάνεται. Έτσι φτάνει σε συμπεράσματα για να βελτιώσει ατομικά πρώτα τους ποδοσφαιριστές του και μετά την ομαδική απόδοση.
Περιορισμοί στην ανάλυση:
Όπως αναφέραμε προηγουμένως, σχεδόν κάθε αγωνιστική πτυχή μπορεί να καταγραφεί, να εκτιμηθεί και να αναλυθεί με βάση το βίντεο αγώνα. Όμως οι πληροφορίες που είναι διαθέσιμες περιορίζονται σε ότι έχει καταγράψει η κάμερα. Κατά συνέπεια μπορεί να αποσιωπηθούν σημαντικές ενέργειες χωρίς μπάλα, αφού συνήθως η λήψη επικεντρώνεται στην πορεία της μπάλας, ειδικά στις τηλεοπτικές λήψεις. Αυτό μπορεί έως ένα βαθμό να αποφευχθεί εάν η ομάδα βιντεοσκοπεί τον αγώνα. Η έλλειψη πληροφοριών για τις ενέργειες χωρίς μπάλα μπορεί να είναι πολύ σημαντικές καθώς το Sportcode, Nacsport, LongMatch, είναι προγράμματα που συνδυάζουν την στατιστική ανάλυση με την ποιοτική βίντεο-ανάλυση. Ο προπονητής έχει όλα τα δεδομένα για κάθε πτυχή του αγώνα. Επιπλέον μια από τις πολλές δυνατότητες που προσφέρουν τα προγράμματα αυτά είναι η συρραφή βίντεο. Επίσης αναφέρουμε την δυνατότητα στατιστικής παρουσίασης των γεγονότων καθώς και επιλεγμένες φάσεις που έχουν εντοπιστεί πάνω στην γραμμή του χρόνου (timeline), καταγράφοντας αυτές αυτόματα σε πίνακες προκειμένου να δημιουργήσουμε αρχείο σε μορφή excel.
Βασικές πτυχές που εξετάζουμε στην βιντεοανάλυση:
Επιθετικές ενέργειες: Σύστημα/Μετασχηματισμός κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Προσπάθειες για τέρμα. Χτίσιμο παιχνιδιού (Build up). 1v1. Στατικές φάσεις.
Αμυντικές ενέργειες: Σύστημα/Μετασχηματισμός κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Στατικές φάσεις.1v1.
H έλλειψη πληροφοριών για τις ενέργειες χωρίς μπάλα μπορεί να είναι πολύ σημαντική, δεδομένου ότι ο συνολικός χρόνος κατοχής της μπάλας από έναν ποδοσφαιριστή μπορεί να είναι κάτω του 2% της συνολικής διάρκειας κατοχής της μπάλας στον αγώνα. Για παράδειγμα ένας προπονητής μπορεί να θέλει να εξετάσει πώς η ομάδα του δέχτηκε τέρμα μετά από αντεπίθεση που ακολούθησε την εκτέλεση κόρνερ της ομάδας του. Εάν η κάμερα έχει εστιάσει στην εκτέλεση του κόρνερ στο αντίπαλο μισό του γηπέδου, η ανάλυση τοποθέτησης των αμυντικών της ομάδας του είναι αδύνατη.
Μέρος Β
Παρουσίαση αποτελεσμάτων από την βιντεοανάλυση είναι η παρουσίαση των πληροφοριών στους ποδοσφαιριστές σχετικά με τη επίδοσή τους ή την επίδοση των αντιπάλων μέσα από τα βίντεο. Οι παρουσιάσεις μπορεί να απευθύνονται είτε μεμονωμένα σε ποδοσφαιριστές είτε συνολικά στην ομάδα. Μπορεί να γίνεται σε εβδομαδιαία βάση με την ανάλυση του προηγούμενου αγώνα, είτε της ομάδας μας, είτε αντιπάλου”.
Συχνά προκειμένου να γίνω κατανοητός όταν αναφέρομαι στην εξέλιξη του ποδοσφαίρου μου χρειάζεται να χρησιμοποιήσω ξένα παραδείγματα· όχι ελληνικά. Στην υπόθεση της ανάλυσης όμως μέσα από τη συναναστροφή μου με τους Έλληνες αναλυτές διαπιστώνω ότι είναι αρκετοί που έχουν ενσωματώσει στις μεθόδους τους τα εργαλεία αιχμής. Και δεν αναφέρομαι στους Έλληνες που εργάζονται στο εξωτερικό, αλλά σε αυτούς που λειτουργούν στο ελληνικό περιβάλλον.
Πολύ πρόσφατα είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω την παρουσίαση της σύνοψης που επιχείρησε ο performance analyst του Ατρόμητου, ο Γιάννης Αντωνόπουλος για τον προπονητή Σάββα Παντελίδη. Μπροστά από τα μάτια μου πέρασε μια πολύ αναλυτική και πολύ κατανοητή σύνοψη της συμπεριφοράς της ομάδας σε όλα τα ματς της σεζόν. Πίνακες, γραφήματα, σχέδια πάνω στην κάτοψη του αγωνιστικού χώρου, μια σειρά από οπτικοποιημένες πληροφορίες που αναλύουν την συμπεριφορά της ομάδας στα διαφορετικά επίπεδα, στις διαφορετικές φάσεις του παιχνιδιού. Και όλα αυτά να τεκμηριώνονται μέσα από αποσπάσματα βιντεοανάλυσης, τα οποία δίνουν στον προπονητή την ευκαιρία να δει οπτικοποιημένες τις παρατηρήσεις και να φτάσει σε συμπεράσματα.
Στα μάτια κάποιου που έχει κάνει μαθήματα ανάλυσης αγώνα, τακτικής ανάλυσης, στατιστικής ανάλυσης, scouting, ανάλυσης αντιπάλου και έχει μελετήσει μια σειρά από αντίστοιχες αναλύσεις του επιπέδου της Premier League και της LaLiga, η παρουσίαση του αναλυτή του Ατρομήτου δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από τις διεθνείς πρακτικές και μεθόδους – για να μη πω ότι έφτανε σε μεγαλύτερο βάθος με πολύ κατανοητό τρόπο.
Αν κανείς λάβει υπόψη ότι στο εξωτερικό λειτουργούν αμέτρητες σχολές ενώ στην Ελλάδα κανείς έχει ελάχιστες επιλογές (οι προπονητές πρέπει να φτάσουν στο UEFA Pro δίπλωμα για να εκπαιδευτούν στην ανάλυση, και οι υπόλοιπες επιλογές είναι ένα επιμορφωτικό σεμινάριο που πραγματοποιείται στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο από τον Ηρακλή Μεταξά και μια ιδιωτική σχολή στην Αθήνα η οποία εκπαιδεύει αναλυτές) το επίπεδο των Ελλήνων αναλυτών είναι υψηλό. Και είναι ευτύχημα ότι πλέον έχουν τουλάχιστον έναν αναλυτή όλες οι ομάδες της Superleague 1. Την ίδια ώρα βεβαίως μια ομάδα της 2. Bundesliga μπορεί να βρίσκει νόημα να πληρώνει 5 αναλυτές για την ομάδα της.
Όσο περισσότερο μελετά κανείς την ανάλυση και εμβαθύνει τόσο πιο κοντά φτάνει στο συμπέρασμα ότι το ποδόσφαιρο έχει φύγει από την εποχή που ένας προπονητής “έβλεπε όνειρο” ή ένας ποδοσφαιριστής βελτιωνόταν μόνο χάρη στο ταλέντο. Η ακρίβεια στην εξαγωγή συμπερασμάτων είναι πλέον επιστημονική. Και τα συμπεράσματα είναι πιο τεκμηριωμένα από ποτέ – γι’ αυτό και οδηγούν σε αντικειμενική κρίση.
Στο σημερινό ποδόσφαιρο ο αναλυτής έχει βρει τη θέση του στο γραφείο του προπονητή, ως βασικός συνεργάτης. Ο προπονητής ζει στην εποχή που λαμβάνει φιλτραρισμένες πληροφορίες κατά την εξέλιξη του παιχνιδιού και μπορεί να αποφασίζει πάνω σε δεδομένα, τα οποία μάλιστα οπτικοποιούνται και απεικονίζονται προκειμένου να γίνονται κατανοητά και εύπεπτα.
Τις προάλλες, μελετώντας μια σειρά από ντοκιμαντέρ που κατέγραφαν την ζωή της Ντόρτμουντ έβλεπα τον αναλυτή να καθίζει στην ανάπαυλα του ημιχρόνου τους ποδοσφαιριστές δίπλα του στα αποδυτήρια με ένα tablet στο χέρι προκειμένου να τους δείξει την ανάλυσή του σχετικά με το τι έκαναν σωστά, το τι πρέπει να αλλάξουν και να βελτιώσουν και το τι επιπλέον θέλει ο προπονητής να κάνουν στο β’ ημίχρονο. Τον τελευταίο καιρό χαίρομαι που μαθαίνω ότι αρκετές – πάντως ακόμη μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού – ομάδες της Superleague 1 ζουν και αυτές σε αυτή την εποχή, δηλαδή έχουν και αξιοποιούν τα εργαλεία προκειμένου να καταφέρουν να παίξουν ποδόσφαιρο της σημερινής και όχι της προηγούμενης εποχής. Υπάρχουν βεβαίως και εκείνες οι ομάδες που δεν μπορούν να αντιληφθούν την αξία του μεγαλύτερου βάθους στις αναλύσεις ή των περισσότερων διαφορετικών αναλύσεων ή των βιντεοαναλύσεων και γι’ αυτό δεν επενδύουν έναν δύο μισθούς παραπάνω. Είναι εκείνες οι ομάδες που επιμένουν να κρίνουν το ποδόσφαιρο με γυμνό μάτι, και να αποφασίζουν στην τύχη πού θα επενδύσουν εκατοντάδες ή έστω δεκάδες χιλιάδες ευρώ. Εκείνες οι ομάδες που επιμένουν να μένουν στο ποδόσφαιρο της παλιάς εποχής και να συνεχίζουν να διαλέγουν προπονητές και ποδοσφαιριστές στην τύχη, με το μάτι.
Πηγή: Gazzetta
